“Валацугі”

Вільня: 34mag.net / “Логвінаў”

Аляксей Талстоў апошнія пяць гадоў значную частку свайго часу глытаў пыл дарог Паўднёва-Усходняй Азіі разам з такімі ж, як ён, прафесійнымі даўншыфтарамі з усяго свету. Рэйвы, украінскія казакі-будысты, бежанцы з Самалі, індыйскія бармены, халодныя гатэлі ды бясконцыя размовы пад піўко да світання — фантастыка для дамаседа і звыклы побыт для валацугі. Новы раман Талстова — гэта медытатыўнае разважанне бэкпэкера, які калісьці сарваўся за прыгодамі ды так і не вярнуўся да «нармалёвага», звыклага для большасці жыцця.

«Валацугі» — лэвэл-ап без падрыхтоўкі для інфантыльных летуценнікаў, песня пра своеасаблівы дарожны аскетызм, калі невядомае заўтра прымушае моцна цаніць тое, што маеш сёння. Зрэшты, гэта гімн вялікаму свету, дзе ўсе межы пралягаюць толькі ў галаве і да якога варта дакрануцца кожнаму, хто хоча пазнаёміцца з сабой.

Аляксей Талстоў — мастак, музыка, пісьменнік. Нарадзіўся ў Мінску. Граў у першай беларускай рэгі-групе «Чык-чык», супрацоўнічаў з бэндам «Алёша, гіў мі э чэнс», удзельнічаў у розных мастацкіх выставах і праектах. Аўтар двух выдадзеных раманаў «Бег» і «Мінакі».

Апошнія пяць год шмат часу праводзіць ў Індыі і Непале. Трэці раман Талстова, «Валацугі», прысвечаны менавіта гэтаму перыяду жыцця аўтара.

Прачытаць кнігу “Валацугі” цалкам можна

Сустрэча з Кэці ў Лумбіні

Упершыню я сустрэў Кэці гады тры ці чатыры таму ў Лумбіні. Быў змрочны зімовы поўдзень. Неба забралася хмарамі, і цяжкі, марудны вецер зрэдчас варушыў галіны, абтрасаючы пыл са стомленага лісця. Яна сядзела на лаве пад дрэвам недалёка ад аўтобуснага прыпынку й чытала. Усё выдавала на тое, што заняцца ёй не было чым. Сапраўды, калі ты тут не па справах, то цалкам хапае некалькіх гадзінаў на ўвесь культурны экспірыенс, а пасля застанецца адно марнаваць час у чаканні аўтобуса. З аўтобусамі была засада. Кіроўцы, як і большасць сумленных грамадзянаў, страйкавалі. Зрэшты, пытаньне можа не ў сумленнасьці, але ў палітыцы — не істотна, мала хто з нас тут хоць што разумеў.

— Сраныя мааісты! Ніхто ня чэшацца! Ты сячэш?! Ды ім там похер усё! Сядзяць, паляць, фішкі ганяюць!

— А куды ты хочаш ехаць?

— Дык і ў чым праблема?

— Чорт! Дык яны ўжо трэці дзень, сукі, страйкуюць! Я тут ужо тры сраныя дні чакаю гэтага, лядзь, аўтобуса! Ім похуй! Разумееш?!

— Ага. Ну так. А дзе парк? Дзе атракцыі?

— Праз дарогу твой парк. Вунь тая брама...

— Ок, — я было хацеў рушыць, але Кэці раптам спахапілася.

— Гэй! Пачакай, ты што толькі прыехаў? А адкуль?!

— Чорт, халерына! Дык ездзяць яны ці ябланяць?! — яна наўмысна прамовіла гэта гучней, хацела, каб мужыкі, што таўкліся мэтрах у трыццаці ля шапіка, пачулі яе. Наўрад ці яны нешта зразумелі.

— Ладна, пабачымся, — я ўсміхнуўся. Відаць, яе сапраўды задзяўбло тут вісець.

— А куды падзенемся, — сказала яна, разгортваючы кніжку.

Тут сапраўды не было куды падзецца. Адно што знікнуць у парку, дый гэта пад пытаннем. Пасля вялікага гораду знаходжанне тут як такое было нечым дзіўным. Нечаканая цішыня запаўняла сабой усё, вісела на дрэвах, назірала за табою з хмызоў, хавалася ў высокай, някошанай траве. Аблокі. Можна было падумаць, што неўзабаве пойдзе дождж. Хмарнасць, бязьлюднасць парку, адсутнасць рэзкіх гукаў, з якімі ўжо звыкся на шумных гарадскіх вуліцах — гэта нараджала такі саспэнс, нібыта нешта вось-вось мусіць здарыцца. Тое было толькі першым уражаннем, у падобных месцах мала што здараецца. Варта зазначыць, што агароджаная плотам прастора нагадвала парк толькі на плане, які вісеў на офісным будынку побач з павільёнам, астатняе больш выглядала нейкай будпляцоўкай на беразе ракі. Так-сяк упарадкавана глядзеўся хіба сам павільён — уласна кажучы, галоўнае месца, якое неабходна было наведаць. Экспанат там толькі адзін — камень, на якім калісьці нарадзіўся Буда. Трэба прайсці па пракладзеным па перыметры насціле, падысці да кавалка пароды, крануць яго рукою ці лбом — хто як хоча, — разгарнуцца і праставаць уздоўж супрацьлеглай сцяны да выйсця. Уся будыніна больш нагадвае вясковы клуб, чым рэлігійны комплекс, але якая розніца? Побач з павільёнам калона Ашокі, узведзеная царом на знак пашаны да настаўніка. Ня памятаю, што я тады думаў. Верагодна, было больш натхнення. Я пасядзеў пад адным з баньянаў. Вецер гайдаў лунгты, некалькі манахаў круцілі барабаны, іхныя сухія вусны злёгку трымцелі, выпускаючы на волю струмені мантраў. Было вельмі спакойна. І пазней, ідучы берагам сухога, недабудаванага каналу, абарочваючыся час ад часу на ступы й віхары, на нейкія будынкі, што роўным шэрагам цягнуліся мэтрах у двухстах ад набярэжнай, я, напэўна, думаў, ці ёсць нейкі сэнс у маім знаходжанні тут. Тое былі іншыя часы, не такія, як цяпер, гэта дакладна. Памятаю працоўных, што будавалі набярэжную, гурбы цэглы, вялікія дрэвы і недагледжаныя, пабітыя іржою ды мясцовымі падлеткамі ўказальнікі. Калі на дарозе трапляўся чалавек, гэта было сапраўдным здарэннем.

Кэці мела рацыю, вялікіх забаваў вёска не абяцала. Пазней мы сядзелі на тэрасе кавярні й вячэралі. Заля была пустая. Некалькі індыйскіх турыстаў, пара замежнікаў сталага веку — яна вывучала гайдбук, а ён збольшага глядзеў тэлевізар, што вісеў пад столлю. Паказвалі навіны, але мы нічога ня чулі, з тэрасы было не разабраць ані слова.

— Чорт! Бэларус? Дзе гэта — Бэларус? Я ня ведаю.

— Ва Усходняй Еўропе, на ўсход ад Польшы.

— Ніколі не чула. Дый, зрэшты, фігова ў мяне з геаграфіяй, — Кэці запаліла цыгарэту й пасунула да сабе пластыкавую попельніцу. — Я з Тэхасу. Ведаеш, дзе Тэхас?

— Канешне, ведаеш. У Штатаў увогуле дужа агрэсіўная знешняя палітыка. Увесь свет у курсе, дзе Тэхас. Нат няёмка неяк. — Яна зацягнулася, адпіла колькі глыткоў соды. — Не ведаю, як табе, але мне ўжо гэтыя гісторыі пра тое, адкуль мы ўсе, і пра “чым займаемся”, і пра “дзе былі”, ну ведаеш... Так задзяўбло гэта ўсё.

— Задзяўбло. Але пра што яшчэ размаўляць незнаёмым людзям?

— Ня ведаю. Мяне гэтыя турыкі не радуюць. Нейкі пад'ябос.

— Так і ёсць. Завецца “знайдзі дзесяць адрозненняў”.

Мы памаўчалі. Не зусім карэктна было ўключаць сноба. Ці можна адкасіць ад гэтай схемы гутарак, што мусяць весці выпадковыя суразмоўцы? Нават усведамленне такой абмежаванасці не гарантавала нечага нестандартнага. Але мы стараліся.

— Добра, я распавяду. Усё гэта не цікава, канешне. Калі мне было пятнаццаць, я з’ехала ў Далас. Дома — тупняк, не было чым заняцца. Напэўна, ад гэтага й з’ехала. Наглядзелася на бацькоў, ну і зразумела, што зусім не хачу так скончыць: седзячы на тэрасе з бутэлькай, позірк у нікуды. Гэта вельмі па-амерыканску, напэўна. Я паехала ў Далас, спадзявалася на праграму дзяржпадтрымкі, хацела вучыцца. Рабіла, дзе магла, жыла чорт ведае дзе… Нічога цікавага, адным словам. Спачатку былі добрыя магчымасьці, цяпер — не думаю. Наўрад ці што абломіцца. Напрацавала вось апошнімі месяцамі на квіток. Такія справы. Кажуць, гэта карысна: узяць адпачынак, зваліць куды-небудзь, згуляць героя, ведаеш? — Кэці расказвала так, нібыта крыху саромелася сваёй гісторыі. Не тое каб ёй было чаго хаваць. Напэўна, яна б хацела ўсё перайначыць, але баялася, што ўжо позна.

З выгляду Кэці адрознівалася ад большасці бэкпэкераў, якіх тут можна сустрэць у неверагоднай колькасці. Ейныя даўно непадплятаныя белыя дрэды, што бязладна тырчэлі з-пад вязанага шэрага барэту, апалены сонцам твар, механічны гадзіннік на запясці, там, дзе зазвычай навязваюць разнастайныя фенькі, — усё пакідала ўражанне бяздомнасці. Калі б я сустрэў яе недзе ў іншым месцы, скажам, у якім усходнееўрапейскім горадзе, то мог бы лёгка прыняць за жабрачку. Пацёртая вопратка яўна сведчыла пра шматлікія ночы, праведзеныя ў аўтобусах і цягніках, і пра лёгкасць, з якой Кэці ставілася да жыцця. Ніякіх сайтрансавых выябонаў, шэрыя джынсы й паласаты швэдар віселі на ёй мяхамі.

— Паўгода ў Індыі, — адказала Кэці. — А ты?

Неўзабаве мы скончылі вячэру й пайшлі. Ранняя паўднёвая ноч, паўпустая вясковая вуліца. Рэдкія сілуэты ў водблесках ліхтароў. Мы стаялі, нешта пераціралі і ня ведалі, што рабіць далей. Два чужынцы ў ціхай вёсцы на нэпальска-індыйскім памежжы падчас усеагульнай забастоўкі. Міма прайшла кампанія маладзёнаў, яны нешта занепакоена абмяркоўвалі і не звярнулі на нас увагі. Адзін зь іх нёс на плячы чырвоны штандар. Я падумаў, што няма аніводнага шанцу трапіць цяпер у іхны кантэкст. Нібыта ты тут, побач, на гэтай жа вуліцы, але цалкам дэзарыентаваны ў тым, што робіцца навокал, настолькі далёкі ад мясцовай рэальнасці, што ўжо і не зразумела, ці сапраўды ты ёсць тут.

Ніякіх планаў на вечар. У мяне заставаўся яшчэ шматок Роял Нэпалу, набытага ў вулічнага пушэра ў КТМ, мы зачыніліся ў нумары і яшчэ доўга абмяркоўвалі нейкія цьмяныя тэмы. З боку аўтастанцыі даляталі гімны, палымяныя прамовы, часам чуліся скандаванні, але нам, натуральна, было пляваць. Потым Кэці пайшла да сябе. Я скруціў яшчэ адзін джойнт і падумаў, што пры іншых раскладах можна было б у яе закахацца, але, зрэшты, я быў нецвярозы й сентыментальны. Самотная лямпачка гарэла на сцяне ля ўваходу, вентылятар рабіў выгляд, што разганяе маскітаў, звонку ўсё даўно сціхла, і падавалася, што свет сканчаецца за гэтымі дзвярыма. Я запаліў, дастаў нататнік і пісаў, пакуль мяне не зваліла.

На раніцу ўзняцца было цяжка, але шум вуліцы ў рэшце рэшт перамог. Прыемна, калі цябе будзяць мяккія гукі вёскі, гэта зусім іншае, чым прачынацца ад гукаў вялікага гораду. Але й у тым таксама, безумоўна, нешта ёсць. Недзе а палове на дзясятую, пасля кавы з учорашняй газетай і тостам, я расплаціўся з гаспадаром, закінуў на спіну заплечнік і рушыў на аўтобус. Забастоўка скончылася, Кэці, натуральна, ужо даўно была недзе ў раёне прадгор'яў — у такіх сітуацыях можна й не развітвацца, ніякіх спадзеваў на новую сустрэчу. Я ўскочыў у локалбас да Байрахавы. Нічога не хацелася. Туман сыходзіў, сонца, што прабівалася праз яго, ператварала наваколле ў акварэльны малюнак. Людзі ехалі ў раён, людзі ехалі некуды яшчэ, на працу, да сваякоў, дзеці — на вучобу. Свет рухаўся, нягледзячы на ўвесь сюр, што ніяк не йшоў з галавы. Я нават не згадаў пра Буду, пра манахаў, пра паркавых службоўцаў, на апошнія непальскія ўзяў талерку пуры баджы з вазка, сеў на лаву й думаў аб тым, як буду дабірацца да Гаракпуру і што рабіць, калі мяне раптам абшманаюць індыйскія памежнікі. Апошняе было малаверагодным. У гэтай глухмені ўсім пляваць на цябе. І гэта папросту выдатна.

Аляксей Талстоў

“Валацугі”

Пра кнігу:

Пра аўтара: